Σπήλαια του Μυαλού

Έκθεση έργων Σκιάς του Τριαντάφυλλου Βαΐτση

 

IMG_20170811_181810 (2)

 

Γράφει ο ιστορικός τέχνης Βασίλειος Μακέδος με αφορμή την έκθεση Shadow Art του Τριαντάφυλλου Βαΐτση στο Λονδίνο.

 

Ερχόμενος κανείς αντιμέτωπος με την τέχνη του Τριαντάφυλλου Βαϊτση, μια τέχνη που συνδυάζει πρωτότυπα την Shadow Art και την Trash Art, το πρώτο που ίσως νιώσει είναι αμηχανία. Η πρωτοτυπία της εικαστικής του γλώσσας αποτελεί σίγουρα μια από τις αιτίες, οι υπόλοιπες πρέπει να αναζητηθούν στο ίδιο του το έργο. Ένα έργο πολυεπίπεδο, ιδιαίτερο, που έχει τη δυνατότητα να προξενεί αμηχανία και έπειτα να τη μετασχηματίζει σε προσμονή, σε λαχτάρα για γνωριμία μαζί του και τέλος σε ευχαρίστηση και τέρψη, τον στόχο κάθε τέχνης.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις ισχύουν πολύ περισσότερο στη συγκεκριμένη του δουλειά στην οποία καλεί τον παρατηρητή να ανακαλύψει τα Σπήλαια του Μυαλού του… ή και να αποδεσμευτεί από αυτά.

 

αφ2

Η αφίσα της έκθεσης στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου

 

Κάνοντας μια πρώτη ανάγνωση τα έργα, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι πρόκειται για μια τέχνη καθαρά δυιστική. Ο δυισμός ως θεωρία πρεσβεύει ότι η πραγματικότητα (κοσμολογική, θρησκευτική, κοινωνική κτλ.) διαμορφώνεται από δυο θεμελιακές και αντιμαχόμενες μεταξύ τους ουσίες – δυνάμεις (καλό – κακό, θεός – διάβολος κτλ.). Έτσι και η τέχνη του Βαϊτση εκκινεί από δύο αντιμαχόμενες ίσως αρχές το Φως και τη Σκιά. Στοιχεία αντίθετα, αντιθετικά μα και τόσο απαραίτητα για να παραχθεί το τελικό εικαστικό αποτέλεσμα. Όπου υπάρχει φως δεν υπάρχει σκιά, όπου υπάρχει σκιά δεν υπάρχει φως. Φως και μη φως, ή διαφορετικά φως και έλλειψη του φωτός αποτελούν έναν πυρήνα ο οποίος πλαισιώνεται με πολλά ακόμη δίπολα: Το υλικό – άμορφο – αφαιρετικό γλυπτό παράγει την άυλη μα καθ’ όλα παραστατική και εικονιστική σκιά. Η πραγματικότητα (;) του αντικειμένου δημιουργεί τη μη πραγματικότητα (;) της σκιάς.

Είναι όμως έτσι; Προφέρει ο Τριαντάφυλλος Βαϊτσης με τη τέχνη του ένα μανιφέστο υποστήριξης μια διυστηκής φιλοσοφίας; Το φως αντιπαλεύει τη σκιά; Το υλικό το άυλο; Το αφαιρετικό το παραστατικό; Παρατηρώντας καλύτερα, γίνεται αντιληπτή μια αρχή που θα μπορούσε να κατέχει θέση αξιώματος: κανένα από τα άκρα οποιουδήποτε δίπολου δεν θα μπορούσε να εκτιμηθεί δεόντως δίχως την ύπαρξη του αντιθέτου. Η τέχνη του Τριαντάφυλλου Βαΐτση είναι μια τέχνη αρμονικού συνδυασμού και ισορροπίας. Φως και σκιά ενώνονται με τα δεσμά μιας καθ’ όλα ερωτικής σχέσης προσφέροντας στον παρατηρητή το αποτέλεσμα που επιθυμεί ο δημιουργός ή που μπορεί να δει ο ίδιος του. Έτσι κι αλλιώς η σκιά μπορεί να ιδωθεί και ως ένα παράγωγο του φωτός, όταν αυτό συναντηθεί με ένα αδιαφανές αντικείμενο.

Δεν υπάρχει τελικά, καμία αντίφαση στην καλλιτεχνική του δημιουργία. Τα άκρα του δίπολου δεν είναι ο σκοπός αλλά απλά και μόνο τα εργαλεία. Εργαλεία που θα συνδυαστούν και θα συνεργασθούν για να παράξουν ένα αποτέλεσμα το οποίο θα εμπεριέχει μέσα του και τα δύο και θα αποτελεί τη γόνιμη ένωσή τους. Μια κατάσταση ισορροπίας ανάμεσα στα δύο άκρα που πολύ απέχει τόσο από το να υιοθετήσει όσο και να απορρίψει  ολοκληρωτικά ένα από αυτά. Φως και σκιά, άμορφη ασχημάτιστη μάζα και εικονιστικό παράγωγό, υλικό αντικείμενο και άυλο αποτέλεσμα αποτελούν τα μέσα που θα προσφέρουν το τελικό απόλυτα ισορροπημένο και αρμονικό όλον.

Εκκινώντας λοιπόν από μια βάση καθαρά δυιστική ο καλλιτέχνης καταφέρνει να ανατρέψει τον δυισμό, αγγίζοντας έναν άκρατο μονισμό, μιας και πρεσβεύει με τον πιο ξεκάθαρο και συνάμα εμφατικό τρόπο ότι μια μόνο ουσία των όντων υπάρχει, αυτή της ένωσης όλων των στοιχείων σε ένα κοινό αποτέλεσμα που ισορροπεί ανάμεσα σε δυο ακραίες καταστάσεις αποτελώντας τη γόνιμη ένωσή τους.

 

πρ2

 

Ίσως μόνο μέσα από τη υιοθέτηση της διαπίστωσης αυτής μπορεί να γίνει κατανοητό το έργο του Τριαντάφυλλου Βαΐτση. Μπορεί κατά τον Πλάτωνα, ο κόσμος των ιδεών να είναι ο αληθινός, αυτός που περιέχει την ουσία των όντων η ύλη όμως δεν απεμπολείται. Η τέχνη του Βαΐτση προφέρει μια γλώσσα καθαρά πνευματική. Ο εστιασμός του καλλιτέχνη βρίσκεται στη σκιά, στο άυλο, το πνευματικό. Χρησιμοποιώντας την ύλη και μάλιστα στην ευτελέστερη μορφή της, το σκουπίδι, καταφέρνει να προβάλλει την πνευματικότητα ως την κύρια αρχή. Βέβαια, αυτό το καθόλου ευκαταφρόνητο κατόρθωμα δεν πραγματώνεται συνθλίβοντας την ύλη αλλά μέσα από την ακριβώς αντίθετη διαδικασία. Η ύλη στο έργο του εξυψώνεται, ενδύεται την πνευματικότητα και γίνεται ένα μαζί της, γίνεται συστατικό στοιχείο της, αξεδιάλυτο από αυτήν δημιουργώντας μια δυναμική αλλά συνάμα αρμονική ισορροπία.

Παράλληλα, μπορεί το άυλο μέρος των έργων, η σκιά, να οδηγεί συνειρμικά στην πλανεμένη αντίληψη των δεσμωτών του πλατωνικού σπηλαίου, στην ουσία της όμως προδίδει το ακριβώς αντίθετο: τη δυνατότητα της απελευθέρωσης από τα δεσμά και της ορθότερης αντίληψης της πραγματικότητας. Ο παρατηρητής έχοντας τη δυνατότητα να δει και το υλικό γλυπτό και την άυλη σκιά έχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι πίσω από το αισθητό, πίσω από τον κόσμο των αισθήσεων υπάρχουν και άλλες πτυχές  ίσως πιο αληθινές από αυτό που ονομάζουμε αληθινό. Είναι ακριβώς αυτό το σημείο που το έργο του Τ. Βαΐτση ταυτίζεται με τη φιλοσοφική αρχή που διέπει το μύθο του σπηλαίου: ο κόσμος των αισθήσεων, ο κόσμος που μας έχουν μάθει και που συνηθίσαμε (ελλείψει άλλων ερεθισμάτων), ως τη μόνη πραγματικότητα δεν είναι τέτοιος, υπάρχει και ένας εξίσου πραγματικός κόσμος, ο κόσμος που μας φανερώνεται μέσω της σκιάς, ο κόσμος των ιδεών που αν και δύσκολα προσεγγίσιμος υπό τις παρούσες συνθήκες δεν παύει να είναι εδώ και να μας καλεί να τον δούμε και να τον γνωρίσουμε.

Άξια ιδιαίτερης αναφοράς, τέλος, είναι τα κινούμενα έργα. Έργα στα οποία καθώς το γλυπτό κινείται με συγκεκριμένο ρυθμό, παράγει σκιά που αλλάζει, που μεταμορφώνεται, που διηγείται μια ιστορία. Αγγίζοντας πια τα όρια της performance, ο δημιουργός φέρνει αντιμέτωπο τον θεατή με άλλο ένα φιλοσοφικό ζήτημα. Ο Χρόνος ως μια τέταρτη πια διάσταση έρχεται να υπογραμμίσει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει στην τέχνη αλλά και την ανθρώπινη ζωή. Τόσο το τρισδιάστατο γλυπτό, όσο και η δισδιάστατη σκιά εξαρτώνται απόλυτα από την τέταρτη διάσταση του χρόνου. Αυτή καθορίζει το αποτέλεσμα, ο χρόνος που κυλά όσο το γλυπτό κινείται και η σκιά αφηγείται την ιστορία της. Μια διάσταση αμείλικτη, μιας και πέρα από κάθε ψευδαίσθηση, είναι αυτή που καθορίζει τα πάντα, μα και υποκειμενική τόσο ως προς τη διάρκειά της όσο και ως προς την περιοδικότητά της. Ο χρόνος, η κίνηση, η αλλαγή της σκιάς, στοιχεία που για άλλη μια φορά εντείνουν τη σύγχυση του παρατηρητή περί του τι είναι πραγματικότητα και τι όχι, περί του τι μπορεί να προσφέρει ο κόσμος των αισθήσεων και τι αυτός των ιδεών.

Τελικά, ίσως αυτό που θέλει να μας πει ο Τριαντάφυλλος Βαΐτσης με τα Σπήλαια του Μυαλού, είναι η αναγκαιότητα της ολιστικής αντιμετώπισης της πραγματικότητας που μας περιβάλλει. Χρειάζεται να αντικρίζουμε γεγονότα και καταστάσεις από όλες τις πλευρές τους, υπό όλες τις δυνατές συνθήκες, υπολογίζοντας όλες τις παραμέτρους. ‘Η αλλιώς, (χρησιμοποιώντας τα λόγια του Τριαντάφυλλου) να αντιληφθούμε επιτέλους ότι «αυτό που βλέπουμε είναι πάντοτε λιγότερο από αυτό που κοιτάμε».

Βασίλειος Μακέδος

Ιστορικός Τέχνης

 

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

 

Από το υλικό στο άυλο. Δημιουργώντας ένα υλικό γλυπτό προχωρά στη δημιουργία μια άυλης αναπαράστασης μέσω της σκιάς του. Καταλύτης το Φως. Δίχως αυτό ούτε το υλικό μέρος ούτε πολύ περισσότερο η άυλη σκιά, δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτά. Ίσως τελικά ούτε το υλικό αποκλειστικά, ούτε η σκιά αποτελούν τα ουσιαστικά στοιχεία της τέχνης του αλλά το Φως. Το Φως είναι αυτό που καθορίζει τα πάντα, το Φως αποτελεί την αρχή και το τέλος. Ίσως η τέχνη του να μην είναι η τέχνη της σκιάς αλλά η τέχνη του Φωτός.

Βασίλειος Μακέδος

 

Περισσότερες πληροφορίες για τον καλλιτέχνη:

Ιστότοπος

Το σπίτι της Σκιάς 

 

Βαΐτσης4

Το σπίτι της σκιάς του Τριαντάφυλλου Βαΐτση

 

 

 

Επικοινωνήστε με τον συντάκτη και μέσω της παρακάτω φόρμας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s